Een vierkant blokje dat niet door een driehoekvormig gat past. Projectleider Carla Delgado Swiatkowski en etnografisch onderzoeker Lieke van der Veer zien veel zinvolle bewonersinitiatieven zo stranden. De gemeente kan dan geen subsidie geven, hoe graag een ambtenaar dat ook wil. ‘Ik had deze week nog een bijna huilende ambtenaar aan de lijn.’
Met wat voor soort bewonersinitiatieven hebt u te maken bij het Landelijk Samenwerkingsverband van Actieve Bewoners?
Carla Delgado Swiatkowski: ‘Het kan iets kleins zijn om de gemeenschapszin te bevorderen, een ontmoetingsplek creëren bijvoorbeeld. Of een grote actie om de schimmel in huurwoningen te laten aanpakken of een woonwijk te verduurzamen. Wij helpen met bijvoorbeeld een training over juridische of financiële kennis. Of we gaan mee naar gesprekken met de gemeente of een woningcorporatie, als versteviging.’
Lieke van der Veer: ‘Als antropoloog volg ik langere tijd hoe bewonersinitiatieven door de gemeentelijke organisatie navigeren. Ik schuif bijvoorbeeld aan bij vergaderingen tussen initiatiefnemers en de gemeente. Een voorbeeld is Aktiegroep Het Oude Westen in Rotterdam. In de jaren zeventig hielden zij grootschalige sloop tegen. Sindsdien zijn ze op allerlei manieren actief in de wijk. Mensen kunnen er terecht met vragen, problemen en ideeën. Ze vinden er hulp bij het invullen van een formulier en kunnen er samenkomen. Maar dat initiatief staat op de tocht.’
Zulke initiatieven moeten we juist overal hebben!
Delgado Swiatkowski: ‘Deze actiegroep zit in een heel diverse wijk. Er wonen miljonairs en mensen met weinig inkomen, en wel zo’n honderd verschillende culturen. Er zijn vrijwilligers die goed kunnen koken en vrijwilligers die goed met de gemeente kunnen praten. Door de jaren heen kwamen ze bij het LSA voor kennisdeling en ondersteuning. Ze hebben een pand midden in de wijk, waar iedereen kan binnenlopen. Dat pand dreigen ze kwijt te raken.’
De gemeente denkt in hokjes en initiatiefnemers denken in buren’
‘De Aktiegroep is een soort parapluorganisatie, een springplank voor verschillende initiatieven. Maar de gemeente subsidieert op geïsoleerde activiteiten en biedt geen continuïteit. En iemand die een mooi, subsidieerbaar initiatief heeft, loopt er vaak tegenaan dat alles is gekaderd en gedigitaliseerd en je moet aan van alles en nog wat voldoen. Opeens moet alle communicatie in het Nederlands. Of een initiatief moet sociaal ondernemerschap omvatten. Een term waarmee veel initiatiefnemers helemaal niet bezig zijn, terwijl ze er absoluut aan voldoen. De gemeente denkt in hokjes en de initiatiefnemers denken in buren.’
Dat klinkt als een vergissing.
Van der Veer: ‘Ook initiatieven waarvan de gemeente vindt dat het te veel op één doelgroep is gericht komen in het gedrang. In het huidige politieke klimaat is steeds meer vastgelegd dat initiatieven “voor iedereen” moeten zijn. Gemeenten zeggen al gauw: “We trekken jullie subsidie in, want jullie initiatief sluit mensen op in een soort etnische box en we willen juist diversiteit bevorderen.”
Terwijl ik ook een organisatie ken die van de gemeente te horen krijgt dat ze té divers zijn. Die organisatie is opgericht door mensen met een migratieachtergrond uit verschillende landen en helpt niet alleen vluchtelingenstatushouders maar ook buurtbewoners met complexe problemen. Initiatieven moeten er dus op letten divers genoeg te zijn maar ook niet té divers worden. Het zijn soms onnavolgbare redeneringen.’
Dit lijkt me ook moeilijk voor ambtenaren die aanvragen moeten beoordelen.
Delgado Swiatkowski: ‘Ik had deze week nog een bijna huilende ambtenaar aan de lijn: “Ik wil dit behouden. Het is zo belangrijk, maar ik krijg het met geen mogelijkheid in het systeem.” Dat is het verschil tussen het systeem en de leefwereld. Het vierkante blokje van het initiatief past niet door het driehoekvormige gat van de gemeente, en dat zijn hele frustrerende gesprekken aan beide kanten.
Soms zet een lefgozer zijn baan op het spel en doet het toch’
Soms zet een lefgozer de eigen baan op het spel en doet het toch. Iemand die bijna met pensioen gaat bijvoorbeeld. Aan de ene kant vind ik dat te prijzen, maar het is zorgelijk dat iemand hier zo veel last van kan krijgen.’
‘Gisteren sprak ik een initiatiefnemer die om ongeveer 10.000 euro te ontvangen, twee jaar lang gesprekken heeft gehad met verschillende ambtenaren. Als je de kosten van die gesprekken afzet tegen de kosten van het initiatief, dan denk je: waar zijn we in godsnaam mee bezig? Zeker in bepaalde steden zou ik zeggen: stop de drie ton die het kost om acht ton uit te geven in het opknappen van schimmelwoningen, of in kinderen die zonder eten naar school gaan.’
Is doelgroepenbeleid een taboe geworden?
Van der Veer: ‘Ja, gemeenten vinden doelgroepen een vorm van hokjesdenken, en hokjesdenken wordt gezien als fout. Terwijl gemeenten ook geen vaag beleid willen maken en van ambtenaren vraagt om initiatieven in bepaalde subsidiekaders passen – wat natuurlijk ook een soort hokjes zijn. Een ambtenaar moet namelijk aan de hand van criteria laten zien dat sociaal rechtvaardigheidsbeleid impact heeft, want anders denken voornamelijk rechtsere partijen snel: je kunt niet laten zien dat het werkt, dus weg ermee.’
Speelt dit issue vooral bij sociale initiatieven waarin diversiteit een grote rol speelt?
Delgado Swiatkowski: ‘In succesvolle sociale initiatieven zijn vaak mensen met een migratieachtergrond vertegenwoordigd, en mensen met een academische achtergrond. Een vrijwilliger die bij de universiteit werkt bijvoorbeeld, of een jurist. Als zij met zijn allen iets doen, dan werkt alles super. Maar initiatieven van mensen die geen van allen de Nederlandse taal goed spreken, komen moeilijk aan steun. Ook digitalisering speelt een rol, dus initiatieven met alleen ouderen hebben het moeilijk. Zulke initiatieven beginnen met een 2-0 achterstand.’
Van der Veer: ‘Ik spreek ambtenaren die sociaal rechtvaardigheidsbeleid maken. Die moeten zich verweren tegen door rechtse politiek verspreide waanideeën dat dat beleid racistisch zou zijn, omdat het ten koste zou gaan van de witte man. Terwijl dat beleid juist nodig is om ongelijkheid aan te pakken.’
Hebben we positief burgerschapsbeleid nodig?
Van der Veer: ‘Burgerschapsbeleid is soms gewoon een verkapte bezuinigingsmaatregel die mensen tegen elkaar opzet. Sinds de jaren tachtig kwam de gedachte op dat de verzorgingsstaat iedereen te veel zou hebben gepamperd. Dus het idee was dat we maar eens zelfredzaam moesten worden, onze eigen initiatiefjes moesten starten, actieve burgers moesten worden.’
Initiatieven moeten divers genoeg zijn maar ook niet té divers. Het zijn soms onnavolgbare redeneringen’
Delgado Swiatkowski: ‘Kijk bijvoorbeeld naar vluchtelingen, mensen met een gedwongen migratieachtergrond. De overheid weet precies hoeveel technici en tandartsen daar tussen zitten, maar doet daar niets mee.’ Van der Veer: ‘Deze mensen worden door gemeenten onder druk gezet om “goed burgerschap” te bewijzen door heel lang onbetaald werk te doen in de schoonmaak of kinderopvang, of laagbetaald werk te accepteren bij een bezorgservice. Dit gaat dan om mensen met een verblijfsvergunning, die ontzettend hard hun best aan het doen zijn om bijvoorbeeld de taal te leren, hun leven hier op te starten.’
Dit zijn enorme problemen. Hoe kunnen we ze oplossen?
Delgado Swiatkowski: ‘Democratie gaat erover dat we alle stemmen kunnen horen. Je hoeft ze niet allemaal op te volgen, maar ze moeten bij elkaar kunnen komen, er moet ruimte zijn voor iedereen, dialoog. Als we investeren in elkaar leren kennen en met elkaar praten, kan samenleven zo mooi zijn. Ik heb meegemaakt dat dezelfde mensen die tegen een asielzoekerscentrum protesteerden, later protesteerden tegen het vertrek ervan. Er gaat heel veel goed en er gebeurt veel moois. Jammer genoeg haalt dat het nieuws meestal niet.’
tekst: Rianne Lindhout
Carla Delgado Swiatkowski studeerde kunstgeschiedenis en internationale betrekkingen en werkte ruim twintig jaar direct en indirect in de wereld van gedwongen migratie. Ze is projectleider bij LSA Bewoners (Landelijk Samenwerkingsverband van Actieve Bewoners), dat bewonersinitiatieven in heel Nederland ondersteunt.
Lieke van der Veer is opgeleid in sociale antropologie en politieke filosofie en werkt bij Urban Studies aan de TU Delft. In haar beleids-etnografische onderzoek bestudeert ze kennisproductie, alliantievorming en vormen van bestuurlijk vakmanschap die ten grondslag liggen aan diversiteitsbeleid.
Dit artikel komt uit de nieuwe Leiden-Delft-Erasmus white paper 'Dilemma's van Diversiteit'. De paper is te downloaden via deze link. Wilt u een papieren exemplaar ontvangen? Stuur een e-mail aan Katja Hoiting via k.hoiting@tudelft.nl
