De transdisciplinaire cursus Heritage Landscape Design maakt deel uit van het Leiden-Delft-Erasmus (LDE) programma Global Heritage and Development. Masterstudenten vanuit verschillende studierichtingen leren er op een andere manier het landschap 'te lezen'.
In deze cursus werken studenten van de TU Delft, Universiteit Leiden, Saxion Hogeschool en sinds dit jaar ook Erasmus Universiteit Rotterdam samen aan actuele vraagstukken rondom erfgoed, landschap en ruimtelijke ordening. Tijdens colleges en een afsluitende ontwerpworkshop ontwikkelen studenten op onderzoek gebaseerde ontwerpen waarin erfgoed een centrale rol speelt.
Ruimtelijke ordening en landschapsvorming zijn al eeuwenlang verbonden met menselijk handelen. Sinds mensen zich permanent vestigden, zijn overal ter wereld landschappen aangepast aan menselijke behoeften. Waar de mens zich vroeger vooral aanpaste aan de omgeving, wordt tegenwoordig juist geprobeerd de invloed van de mens op het landschap te sturen en te beheersen.
Biografie van het landschap
Daarbij speelt erfgoed een steeds belangrijkere rol. Vragen als wat behouden moet blijven, hoe historische elementen kunnen worden geïntegreerd en welke betekenis oude landschappen vandaag nog hebben, staan centraal. Het vak onderzoekt daarmee de “biografie” van landschappen: hoe zij zich door de tijd heen hebben ontwikkeld en welke sporen van het verleden daarin zichtbaar blijven.
Een belangrijk onderdeel van de cursus is een praktijkgerichte casus rond Vliegveld Valkenburg in Zuid-Holland. De cursus startte met een excursie onder leiding van Nick Warmerdam van Erfgoedhuis Zuid-Holland. Studenten onderzoeken daar hoe de historische gelaagdheid van het gebied kan worden ingezet bij toekomstige woningbouw en natuurontwikkeling. Valkenburg kent een rijke geschiedenis, van bewoning in de Bronstijd en de Romeinse Limes tot de rol van het gebied tijdens de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog.
Traumascapes: plekken met een pijnlijk verleden
Tijdens de excursie ontstonden direct discussies over de omgang met zogenoemde traumascapes: plekken die verbonden zijn met oorlog, verlies en pijnlijke herinneringen. De komende weken werken ongeveer vijftig studenten in gemengde teams aan ontwerpvoorstellen die tijdens een workshop in mei worden gepresenteerd aan verschillende lokale partners. De resultaten zullen bijdragen aan een bredere toekomstvisie voor de Atlantikwall.
Het vak sluit aan bij een breder onderwijs- en onderzoeksprogramma rondom traumascapes en dissonant erfgoed. Daarbij is aandacht voor erfgoed dat meerdere, soms conflicterende verhalen kent. Niet alleen de officiële of dominante visie staat centraal, maar ook de ervaringen van individuen, minderheden en groepen die in het verleden hebben geleden. Door studenten vanuit verschillende disciplines samen te laten werken, wil de cursus bijdragen aan een duurzame en inclusieve inrichting van de leefomgeving.
De samenwerking krijgt een vervolg in het thesislab Atlantikwall, dat in het najaar van 2026 van start gaat.
Meer informatie op Leiden-Delft-Erasmus Global Heritage and Development of via dr.ir. Gerdy Verschuure-Stuip van faculteit Bouwkunde TU Delft: G.A.Verschuure-stuip@tudelft.nl.
